Społeczność
blog.ekologia.pl   Blogerzy   MAnt   PO CO BADA SIĘ MITY, czyli mitologia a zagrożenia geologiczne
Kategorie
0

PO CO BADA SIĘ MITY, czyli mitologia a zagrożenia geologiczne

 CO TO JEST GEOMITOLOGIA?

Geomitologia zajmuje się badaniem mitów i podań różnych kultur, które opisują wydarzenia możliwe do wyjaśnienia za pomocą różnorodnych procesów geologicznych. Jest to nowa dziedzina interdyscyplinarnych badań, która łączy w sobie elementy geologii, antropologii, historii i archeologii. Określenia „geomitologia” po raz pierwszy użyła przed dwudziestoma laty prof. Dorothy Vitaliano, geolog z Uniwersytetu Indiana w USA.

 

PO CO BADA SIĘ MITY?

Badanie mitów i legend może przynieść naukowcom wymierne korzyści.

Po pierwsze pozwalają dokładnie określić wiek zjawisk takich jak wybuchy wulkanów czy trzęsienia ziemi. Za przykład posłużyć może legenda o archaniele Michale, który podczas objawienia w apulijskich górach Gargano (południowe Włochy) w roku 493 pozostawił po sobie odcisk stopy, po czym zatrzęsła się ziemia.  Grupa naukowców pod wodzą Luigi Picardi podczas wykopalisk natrafiła w tym rejonie na uskok, który można powiązać z trzęsieniem ziemi o dużej magnitudzie.

Po drugie badania te pozwalają lepiej poznać zagrożenia geologiczne, przez co umożliwiają opracowanie działań zapobiegających podobnym katastrofom w przyszłości. Działania takie podjęto w m. in. w Kamerunie, gdy naukowcy odkryli, jakie procesy geologiczne przyczyniły się do powstania lokalnego mitu o „trującym oddechu z jeziora”.

 

TRUJĄCY ODDECH Z JEZIORA

„Kiedy umierał wódz wioski znad jeziora Nyo w Kamerunie, wyraził ostatnie życzenie: jego rodzina miała utopić najdorodniejszą z jego krów, żeby zadowolić ducha jeziora. Rodzina była jednak chciwa i złożyła w ofierze tylko chudą starą krowę. Duch jeziora się rozgniewał. Z wielkiej złości wydał z siebie śmiertelny oddech, który przetoczył się wokół jeziora, niszcząc cała roślinność, krowy padły na łąkach, śnięte ryby spadały z nieba. Wszyscy mieszkańcy wioski przypłacili swoje nieposłuszeństwo i chciwość, życiem”.

21 sierpnia 1986 roku wzdłuż wybrzeża jeziora Nyo w Kamerunie w wyniku uduszenia zmarło w jednej chwili 1700 osób.  To co na pierwszy rzut oka wydawało się tajemnicze, wkrótce rozszyfrowali geolodzy: z jeziora powstałego w wyniku wybuchu wulkanu z głębokości 200 m wydobył się ogromny pęcherz dwutlenku węgla, zamienił się w śmiertelną chmurę, która przetoczyła się wzdłuż brzegu jeziora. Nie było ucieczki. Dawniej mieszkający w tej okolicy ludzie osiedlali się nad brzegiem jeziora w górnych jego partiach, mimo że w dole ziemia była bardziej urodzajna, od wielu pokoleń strefa nad dolną częścią jeziora traktowana była jako śmiercionośna. Ze znanego mitu wynikało, że woda ma „śmiertelny oddech”. Ci, którzy osiedlili się tu później, nie wierzyli w opowieść o złym duchu i jego trującym oddechu, więc zamieszkali niżej. Niestety mit ten nie był tylko „straszną legendą”.

Po tej katastrofie lokalne władze zajęły się niebezpieczeństwem związanym z jeziorem Nyo a także innymi Kameruńskimi jeziorami – np. Monoun. Naukowcy zaczęli pracować nad technologią, która umożliwiłaby odpompowanie trujących gazów – The Lake Nyos and Monoun Degassing Project.

 

TRZĘSIENIA ZIEMI, FALE TSUNAMI I WYBUCHY WULKANÓW

To zjawiska, które najczęściej można powiązać z dawnymi i współczesnymi podaniami. Opisy te są często bardzo szczegółowe i nie trudno powiązać je ze znanymi nam zjawiskami:

Indianie Klamath tłumaczyli te zjawiska walką boga Skell z bogiem Krainy Zmarłych Llao –„KiedyBogowie ze sobą walczyli, Ziemia zadrżała i stało się ciemno od opadającego zewsząd popiołu”. 

Ludność Hawajów także miała swoje wyjaśnienie wulkanizmu, który przyczynił się do powstania ich wysp. Według nich to efekt gniewu bogini wulkanu Pele i jej kłótni z innymi bogami i bożkami.

Japończycy natomiast uważają, że trzęsienia ziemi i fale tsunami to sprawka Namazu. Namazu to ogromny sum, który mieszka w mule pod ziemią i jest strzeżony przez boga Kashima, który przytrzymuje suma kamieniem. Kiedy Kashima traci czujność, namazu miota się, powodując gwałtowne trzęsienia ziemi.

Mity opisujące zagrożenia geologiczne nierzadko stanowią ostrzeżenia ratujące życie:

„Jeśli morze znika, nie przyglądaj się temu, tylko biegnij, jak szybko potrafisz na wzgórze” – tak przed tsunami przestrzega lud Moke, zamieszkujący rejon morza Adamańskiego.

MITY BAŁTYCKIE

Glacizostazja Skandynawii po ustąpieniu lądolodu trwa nadal. Centrum ruchu znajduje się w Skuleberget, na zachodnim obrzeżu Zatoki Botnickiej, gdzie szybkość podnoszenia litosfery obecnie dochodzi do 14,0 mm/rok. Proces wypiętrzenia zachodzi generalnie wielkopromiennie, jednak częste są gwałtowne przemieszczenia na liniach uskoków, czyli z trzęsieniami ziemi. Zjawiska te przyczyniły sie do powstania różnych mitów (pgi.gov.pl).

Jeden z nich to stare nordyckie podanie mówiące o Wilku z Bagien (Fenris Wolf), gigantycznym potworze, uwięzionym przez boga Thora na mocnym łańcuchu w głębi gór. Ponoć gdy Fenris wył to ziemia drżała gwałtownie.

Silne trzęsienia Ziemi ze Skandynawii kilka tysięcy lat temu mogły być odczuwalne także w północnej Polsce. Pewną rolę odgrywają też młode, wciąż niezakończone, ruchy orogenezy alpejskiej na południu Europy oraz przyczyny miejscowe - przemieszczenia warstw skalnych na skutek zmian chemicznych (zjawiska krasowe) oraz ruchy soli (halotektonika). W efekcie tych procesów gwałtownie mogło zmieniać się ukształtowanie linii brzegowej Bałtyku co w legendach przedstawia się jako efekt działalności Niedźwiedzia Morskiego.

 

SMOKI WAWELSKI I INNE POTWORY

Od wieków znajdowano w Polsce różnego typu skamieniałości. Znaleziska kości dużych plejstoceńskich ssaków, takich jak Jeleń olbrzymi, Niedźwiedź jaskiniowy lub Mamut włochaty przyczyniły się do powstania wielu legend, spośród których najbardziej znana jest historia smoka wawelskiego. Również znajdowane w Górach Świętokrzyskich skamieniałe odciski stóp dinozaurów przed naukowym opisem, wyjaśniającym ich powstanie i przyporządkowaniem do konkretnych rodzajów dinozaurów, wiązane były z fantastycznymi wydarzeniami. Trop Allozaura z Czarciej Stopki w Bałtowie np., tłumaczono zakładałem diabła i anioła. Diabeł założył się z aniołem, że jednym skokiem pokona dolinę rzeki kamiennej, aby to uczynić odbił się od skały tak mocno, że pozostawił w niej odcisk stopy.

 

PODSUMOWANIE

Lista mitów, które można powiązać z procesami geologicznymi jest bardzo długa. Geomitologia wciąż się rozwija ujawniając kolejne tajemnice przekazywanych od pokoleń opowieści. Badania te interesują coraz większą grupę naukowców, ponieważ pozwalają m. in. ustrzec ludzkość przed zagrożeniami geologicznymi i dokładnie datować niektóre zjawiska. Badania geomitologiczne dotyczą praktycznie każdej kultury i każdego miejsca na ziemi (od Australii i aborygenów po Amerykę i Indian), są więc badaniami uniwersalnymi. Poruszają także tematy związane z naszą kulturą, takie jak biblijny potop – choć w tym przypadku nie ma zgody czy był to ogromny wylew Eufratu, systematyczne podnoszenie się poziomu wód Morza Czarnego i przelanie się ich do Morza Śródziemnego, czy może odwrotnie.

 

LITERATURA:

http://forum.gazeta.pl/forum/w,101385,128160425,,Mity_i_legendy.html

http://pl.wikipedia.org/wiki/Namazu

http://stwarzanie.wordpress.com/2009/01/31/potop-czarnomorski-to-nie-biblijny/

http://www.4wymiar.pl/sladami-przeszlosci/450-mity-ostrzegaja.html

http://www.pgi.gov.pl/pl/zagrozenia-geologiczne-lewe-kopalnia/528-baltyckie-trzesienia-ziemi

http://www-personal.umich.edu/~gwk/research/nyos_nmdp.htm

Bodzioch A. (2014), Potęga kopalnych kręgowców. Wykład podczas konferencji Młodzi w Paleontologii.

Morner N.A. (2003), Paleoseismity of Sweden a novel paradigm. Stockholm University. Stockholm.

Myers P. G., Wielki C., Goldstein S. B., Rohling E. J. (2003), Hydraulic calculations of postglacial connections between the Mediterranean and the Black Sea, Marine Geology vol. 201, s. 253-267.

Piccardi L. (2007), Myth and Geology. Geological Society, London, Special Publications.

Piotrowski A., Gałczyńska C.Z. (2003), Wineta, niedźwiedź morski, czyli o zmianach linii brzegowej pomiędzy

Rugią a Uznamem. Materiały konferencyjne P.T.G. – Wyspy Rugia i Uznam. Szczecin.

Smits G. (2006), Shaking up Japan: Edo society and the 1855 catfish picture prints, Journal of Social History vol. 39 (4), s. 1045–1078.

Ten wpis czytano 786 razy.